تفاوت روغن گیربکس و روغن واسکازین چیست؟
روغن گیربکس و روغن دنده هر دو نوعی از روانکننده هستند که برای محافظت چرخ دندهها و سایر اجزای سیستم انتقال در برابر سایش و پارگی استفاده میشوند. مهمترین نکتهای که باید به خاطر بسپارید این است که این دو دقیقاً یک چیز نیستند. “روغن گیربکس” و “روغن دنده” اصطلاحاتی هستند که اغلب به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما تفاوتهای ظریفی در نحوه استفاده از این اصطلاحات وجود دارد که هدف اصلی ما در این مقاله پاسخ به این سوال است: تفاوت روغن گیربکس و روغن واسکازین چیست؟ برای پاسخ به این پرسش بهتر است ابتدا به تعریف مجزای هر کدام از این روانکنندهها در اجزای دنده و گیربکس بپردازیم.
روغن واسکازین چیست؟
روغن دنده نوعی روانکننده است که به طور خاص برای استفاده در گیربکس، دیفرانسیل و سایر مکانیسمهای دنده در وسایل نقلیه و ماشینآلات فرموله شده است. این روانکنندهها با کاهش اصطکاک، جلوگیری از سایش و دفع گرمای تولید شده در حین کار، نقش مهمی در حفظ عملکرد مناسب و طول عمر این قطعات ایفا میکنند. روغنهای دنده در طیف وسیعی از قطعات و ماشینآلات استفاده میشود:
- دیفرانسیل
- گیربکسهای دستی
- گیربکسهای صنعتی ماشینآلات کشاورزی
- تجهیزات ساخت و ساز
- ماشینآلات معدن
- تجهیزات دریایی
- تجهیزات انتقال نیرو
دندههای دستی بر اساس یک سیستم دو شفت با چرخ دندههایی عمل میکنند که از طریق کلاچ و دسته دنده به هم متصل میشوند. این بدان معناست که گیربکس دستی با به هم رسیدن دو جسم متحرک، گرما، نیرو و اصطکاک زیادی ایجاد میکند. به این ترتیب، روغن دنده یا واسکازین باید بتواند این جابجاییها را تا حد ممکن نرم کند تا از آسیب قطعات در هنگام جابجایی جلوگیری شود. برای دستیابی به این هدف روغن دنده باید ویژگیهای زیر را داشته باشد:
- ویسکوزیته: روغنهای دنده در درجههای ویسکوزیته مختلف برای مطابقت با شرایط عملیاتی و انواع دندهها در دسترس هستند. ویسکوزیته روغن بر جریان و توانایی آن در ایجاد یک لایه محافظ بین دندانههای چرخدنده که تحت بارها و دماهای مختلفی قرار دارند، نقش دارد.
- افزودنیهای فشار شدید (EP): بسیاری از روغنهای دنده حاوی مواد افزودنی هستند که در شرایط پرفشار محافظت بهتری ایجاد میکنند. این افزودنیها معمولاً به عنوان افزودنیهای فشار شدید (EP) نامیده میشود. این افزودنیها به جلوگیری از تماس و سایش فلز به فلز کمک میکنند. این ویژگی در دندانههای چرخدنده که در معرض بارهای سنگین قرار دارند، از اهمیت برخوردار است.
- افزودنیهای ضد سایش (AW): افزودنیهای ضد سایش در روغن دنده در کاهش سایش و محافظت در برابر آسیبهای سطحی در شرایطی اهمیت دارد که سطوح فلزی در تماس کوتاهی با هم قرار میگیرند.
- پایداری حرارتی: روغن دنده باید در برابر دماهای بالا مقاومت خوبی داشته باشد. بنابراین این محصولات به نحوی تهیه میشوند که در برابر حرارت شدید خواص روانکنندگی خود را به طور مناسبی حفظ کنند.
- مقاومت در برابر اکسیداسیون و خوردگی: روغن دنده خوب در برابر اکسیداسیون مقاومت بالایی دارد تا از شکستن روغن و تشکیل لجن یا رسوب در طول زمان جلوگیری کند.
- مقاومت در برابر کف کردن: روغن دنده باید در برابر کف مقاومت کند، زیرا کف میتواند کارایی روانکننده را کاهش دهد و منجر به روانکاری ناکافی شود.
خواندن مقاله "منظور از کف کردن روغن چیست؟" کمک زیادی به شما در فهم این اصطلاح میکند.
منظور از کف کردن روغن چیست؟ کف کردن در روغن روانکار اعم از روغن صنعتی، روغن هیدرولیک و غیره به معنای تشکیل کف یا حبابهای پایدار داخل روغن است که میتواند در اثر عوامل و شرایط مختلفی ایجاد شود.
- سازگاری: روغن دنده باید با مواد مورد استفاده در گیربکس از جمله مهر و موم، واشر و فلزات یا آلیاژهای مختلف سازگار باشند.
- پایداری برشی: روغن دنده باید ویسکوزیته و عملکرد خود را حتی تحت نیروهای برشی مکانیکی حفظ کند.
روغن گیربکس یا Transmission fluid چیست؟
“روغن گیربکس” اصطلاحی است که به صراحت بیشتر به روانکننده مورد استفاده در گیربکسها اشاره دارد. گیربکسها سیستمهای مکانیکی هستند که نیرو را از موتور به چرخها یا اجزای دیگر منتقل میکنند و اغلب شامل مجموعهای از چرخدندهها با اندازهها و پیکربندیهای مختلف میشوند. روغن دنده عموماً برای استفاده در جعبه دندههای دستی و روغن گیربکس یا به عبارتی Transmission fluid برای سیستمهای انتقال اتوماتیک در نظر گرفته شده است. گیربکس و سیستم انتقال هر دو اساساً کار یکسانی را انجام میدهند. به عبارتی هر دو امکان تعویض دندهها را به منظور کنترل سرعت، نیرو و جهت حرکت فراهم میکنند، اما آنها به روشهای مختلف به این امر دست مییابند و بنابراین برای عملکرد صحیح به سیالات متفاوتی نیاز دارند. گیربکسهای اتوماتیک یا انتقال اتوماتیک به صورت سیستم چرخ دنده سیارهای کار میکنند که در آن دندهها به طور خودکار بسته به نیاز موتور تغییر میکنند. دندهها در این سیستم کوچکتر هستند و قطعات متحرک بسیار بیشتری نسبت به گیربکس دستی دارند. به این ترتیب به سطح روغنکاری متفاوتی نسبت به گیربکس دستی نیاز دارند. سیال انتقال نه تنها باید روانکاری خوبی را تامین کند، بلکه باید بتواند نیرو را از پمپ روغن به کلاچهایی که حرکت چرخ دندهها را کنترل میکند، انتقال دعد. نمیتوان روغن دنده را به جای سیال انتقال استفاده کرد، زیرا روغن دنده برای این سیستمها بسیار چسبناک است و باعث گرفتگی بین قطعات میشود.
روغنهای مخصوص سیستم انتقال و یا همان گیربکسهای اتوماتیک باید ویژگیهای زیر را دارا باشند:
- مقاومت حرارتی و پایداری حرارتی به جلوگیری از تشکیل رسوب و لجن در نتیجه عملکرد مناسب در دمای بالا انتقال کمک میکند. سیال انتقال به عنوان خنککننده عمل میکند زیرا گرما را از مکانیسمهای ناشی از اصطکاک و فشار زیاد دور میکند، اما نقطه جوش آن کمتر از روغندنده است و در نتیجه برای بهبود عمر خود نیاز به مواد افزودنی دارد.
- مایع انتقال نیز همانند روغن دنده باید دارای خواص ضد کف باشد. مهم است که هوا از سیال خارج شود زیرا این امر در انتقال نیرو اختلال ایجاد میکند.
- ویژگیهای مرتبط با اصطکاک با تامین اصطکاک صحیح در کلاچها و باندهای گیربکس، تعویض دنده را به آرامی امکانپذیر میکند.
- عملکرد مناسب سیال تحت فشار/بار بسیار بالا دوام دنده را تضمین میکند
- پایداری ویسکوزیته به حفظ ویسکوزیته یا ضخامت مناسب سیال در محدوده دمایی وسیع کمک میکند.
- جریان دمای پایین عملکرد موثر کنترلهای هیدرولیک و الکترونیک را در دمای پایین تضمین میکند.
چطور باید میزان سیال انتقال را در خودروی خود چک کنیم؟
خودروی شما نباید مایع گیربکس اتوماتیک یا همان سیال انتقال را در حالت عادی از دست بدهد. برای جلوگیری از آسیب احتمالی به گیربکس، فوراً با یک متخصص خدمات مشورت کنید. همچنین توجه داشته باشید برخی از گیربکسهای اتوماتیک فاقد میلههای اندازهگیری هستند یا ممکن است نیاز به بازرسی سطح مایع گیربکس اتوماتیک توسط یک متخصص وجود داشته باشند. در این موارد دفترچه راهنمای سازنده خودرو یا تامینکننده خدمات خودرو را بررسی کنید.
برای چک کردن میزان سیال انتقال میتوانید موارد زیر را در نظر داشته باشید:
- خودرو را روی سطح صاف پارک کنید، ترمز دستی را بگیرید و موتور را روشن کنید. ماشین را در حالت خنثی یا پارک قرار دهید. اجازه دهید موتور گرم شود مگر اینکه در دفترچه راهنمای خودرو چیز دیگری ذکر شده باشد. (توجه داشته باشید که در برخی موارد جهت بررسی سطح مایع گیربکس اتوماتیک، موتور حتما باید خاموش باشد. در این مورد دفترچه راهنمای کاربر را بررسی کنید.
- میله مایع گیربکس اتوماتیک را، معمولاً نزدیک جایی که گیربکس به عقب موتور میرسد، قرار دهید. این میله چیزی شبیه به میله روغن است.
- میله مایع گیربکس اتوماتیک را بردارید. پاک کنید، دوباره به طور کامل وارد کنید و دوباره بردارید. در این مرحله احتیاط کنید زیرا مایع ممکن است داغ باشد.
- علامت گذاری در انتهای میله اندازهگیری را مشاهده کنید. نشانگر شما ممکن است دو علامت، یکی نشاندهنده گرم و دیگری سرد باشد. اگر سطح مایع گیربکس اتوماتیک به خط “گرم” نرسد، باید مایع گیربکس اتوماتیک را اضافه کنید.
- در صورت نیاز به پر کردن، قیف بلند را در سوراخ انتقال اتوماتیک قرار دهید. مایع گیربکس اتوماتیک را با دقت اضافه کنید و هر بار سطح آن را بررسی کنید تا سطح مایع به خط “گرم” برسد. احتیاط: سیال گیربکس اتوماتیک را روی قطعات داغ موتور بیش از حد پر نکنید یا نریزید.
و اما ….
ممکن است در نگاه اول روغن دنده و سیال انتقال که به طور عام به آن روغن گیربکس اتوماتیک گفته میشود یکی به نظر بیاید، اما این طور نیست. این دو هرگز نباید به جای یکدیگر استفاده شوند. سیستم انتقال چیزی است که اجازه میدهد قدرت از موتور به محور محرک منتقل شود و سپس آن نیرو را به چرخهای محرک میفرستد. گیربکس به عنوان بخشی از این سیستم، دندههایی را در خود جای میدهد که تعیین میکنند چقدر نیرو از طریق چرخشها یا «دور» به محور محرک منتقل میشود. بنابراین سیال مناسب در هر کدام باید ویژگیهای خاص خود را داشته باشد، که در این مقاله به آن اشاره کردیم.
منابع
- Universal Technical Institute. (2020, July 12). What is transmission fluid and what does it do? UTI Corporate. https://www.uti.edu/blog/automotive/transmission-fluid
- Corporation, N. (2019). What you need to know when selecting gear oils. Machinery Lubrication. https://www.machinerylubrication.com/Read/926/gear-oils
- 6 Easy Steps On How to Check Your Transmission Fluid. (n.d.). Shell. https://www.quakerstate.com/en_us/car-care/checking-your-transmission-fluid.html
سوالات متداول
سیستم انتقال چیزی است که اجازه می دهد قدرت از موتور به محور محرک منتقل شود و سپس آن نیرو را به چرخ های محرک می فرستد. گیربکس به عنوان بخشی از این سیستم، دندههایی را در خود جای میدهد که تعیین میکنند چقدر نیرو از طریق چرخشها یا «دور» به محور محرک منتقل میشود.
مایع گیربکس یا سیال انتقال برای کار با گیربکسهای اتوماتیک فرموله شده، در حالی که روغن دنده معمولاً طوری طراحی شده که به طور خاص با جعبه دندههای نوع دستی کار کند.
سلام، جناب آخر من نفهمیدم فرق روغن دنده و واسکازین چیه.
سلام روز بخیر، خوشحالیم که این مقاله رو مطالعه کردید؛
روغن دنده یا همان روغن واسکازین نوعی روانکننده است که به طور خاص برای دندههای دستی طراحی شده و روغن گیربکس برای کار با گیربکسهای اتوماتیک فرموله شده است.
بسیار هم عالی متشکرم بابت توضیحات کامل شما واقعا ممنونم.